Author Archives: zermineb

NÖROMOTOR-MENTAL VE SOSYAL GELİŞME

Yenidoğan çağı : Fizyolojik olarak aşırı hareketlilik vardır.(sıçrama)Yüzüstü yattığı zaman başını 2 tarafa çevirir.
1.Ay : Annesini çok kısa süreli dinler.Çok kısa sürelerle etrafla ilgilenir.Zaman zaman kendine özgü sesler çıkarır.
2.Ay : Annesini tanır.Kısa süreli gülümser.
3.Ay : Yüzüstü yatırılınca ellerinin desteği ile baş ve göğsünü kaldırın.Sırtüstü yatarken kendi ellerini seyreder.Kısa sürelerle sık sık gülümser.
4.Ay : Kendine uzatılan şeyi kısa süreyle elinde tutar, ağzına götürür.Konuşmaları dinler.Basit sesler çıkararak sıklıkla gülümser.Bu dönemde aşırı salya akımı söz konusudur.
5.Ay : Yavaş yavaş döner.Başını kolayca dik tutar.Anne ve babayı izler.
6.Ay : Destekle oturur, yanındaki eşyaya uzanır, yakalar ve ağzına götürür.İki elini birleştirir.
7.Ay : Yüzüstü durumundan sırtüstüne döner.Geri geri emekler.Bir elindeki eşyayı öbür eline geçirir.
8.Ay : Yorulmadan desteksiz olarak uzun süre oturabilir.İleriye doğru emekler.
9.Ay : Yatar durumundan oturur duruma, oturur durumdan tutunarak ayağa kalkar.
10.Ay : İsmiyle çağrılınca reaksiyon verir.
12 Ay : Eşyayı, baş ve işaret parmakları arasında tutabilir.
15.Ay : Basit emirleri yapar.2 küpü üst üste koyar.4-6 kelime söyler.
18.Ay : Elinden tutulunca merdiven çıkar.10 kelime söyler.
2 Yaş : Koşar, çizgi çizer.Çatal ve kaşık tutabilir.2 kelimelik cümle kurar.
3 Yaş : Merdiveni rahat çıkar.3 tekerlekli bisiklete biner.Kalemi tutar.Düzgün cümleler kurar.Cinsiyetini fark eder.
4.Yaş : Tek ayak üzerinde sıçrayabilir.Benlik duygusu belirlemeye başlamıştır.
5 Yaş : Kendisi giyinip soyunabilir.Üçgen resim yapar.

Not : 18.aydan önce anatomik ve fizyolojik yapısı nedeniyle tuvalet terbiyesine başlanılması sakıncalıdır.15 ila 18. aylara kadar kendi kendine yürümeye başlayabilir.Diş çıkarması genetik ve fiziksel yapısına bağlı olup 6-12 aylar arasında, nadiren 24 aya kadar uzayabilir.

6-12 AY BEBEK BESLENMESİ

Yalnız anne sütü ile beslenen bebeklerde ek gıdalara 6.aydan sonra başlanır. Ek gıdalar çocuğu değişik tadlara alıştıran, ileriki yaşlarda kolay yeme alışkanlığı kazandıran, besleyici değeri yüksek, alerji yapma niteliği az olan besinlerdir. Bu dönemde, bebeğe verilen ek gıdaların Anne sütü tamamlayıcısı olduğu unutulmamalıdır. Ek gıdalar, ayrı öğünler olarak verilmelidir. Ek gıdaları kaşıkla vermeye özen göstermek gerekir. Yeni denenecek olan ek gıda, bebek aç iken, alışık olduğu gıdadan önce verilmelidir. Ek gıdalara teker teker ve birer hafta aralıklarla başlamak gerekir. Allerji yapıp yapmadığına dikkat edilir. Bebeğin sevmediği yiyeceklerde ısrar edilmemeli, 1-2 gün sonra tekrar denenmelidir. Sık yapılan hatalardan biri, bebeği yemek suyu ile beslemektir. Besleyici değeri olmayan bu beslenme biçimi yanlıştır.

1-5 YAŞ ÇOCUK BESLENMESİ

Bu yaş grubunun beslenmesinde en önemli nokta, çocuğun iyi bir yemek yeme alışkanlığı kazanmış olmasıdır. Bu dönemde beslenmede dikkat edilecek noktalar şöyle sıralanabilir.

  • Çocuklara bütün yiyeceklerin yenilmesinin gerekliliği ve yararları anlatılmalıdır.
  • Çocuklar kendi haline bırakılmalı, yemek yemesi için zorlanmamalıdır.
  • Çocuk, sevmediği yemeği yemek için zorlanmamalı, sevdiği şekilde hazırlanmalıdır.
  • Çocuk 13-14 aylıktan itibaren kaşık kullanmaya alıştırılabilir. 1 yaşından sonra sofrada yemeklerini aile bireyleri ile birlikte yiyebilen çocuğun tabağı çatalı ayrı olmalıdır. Çocuk sofrada kendi kendine yemeğe çalışırken döküp saçtığında ona kızılmamalıdır.
  • Aileye çocuğun bir öğünde yemek yemediğinde ikinci öğünde mutlaka yemesi gerekliliğinin öneminin uygun bir dille anlatması önerilmektedir. Fazla ısrar edildiğinde çocuk yiyeceklerden tiksinir.
  • Çocuk yemek yemesi için vaatlerde bulunulmamalıdır. Ailedeki bireylerin çocuğun yanından yemekleri eleştirmeleri yiyecek seçmeleri gereksiz huzursuzluklar çıkarmaları çocuğun yemek yeme alışkanlığını olumsuz yönde etkiler. Çocuğun düzenli bir beslenme alışkanlığı kazanabilmesi için aile bireylerinin düzenli yemek yeme alışkanlığına dikkat etmeleri gerekmektedir.
  • Çocuklara çay kahve verilmesi, içerdikleri uyarıcı maddeler nedeniyle onları aşırı sinirli yapar. En iyisi bu içecekleri çocuğa tattırmamaktır. Her çeşit şekerleme, pasta, kek, dondurma, çocuklara çok sık verilmemesi gereken yiyeceklerdir. Çocuğa şekerleme vermek hem iştah kapatır hem de yetersiz beslenmeye yol açtığı gibi diş çürüklerinin de en önde gelen nedeni olmaktadır.
  • Bu dönemde çocuklar ağız ve diş bakımı konusunda eğitilmeli, günde iki kez dişlerini fırçalamaları sağlanmalıdır. 1, 5 – 2 yaşına gelen bir çocuk bir diş fırçasına sahip olmalı, diş macunu kullanmaya başlayabilmelidir.
  • Uygun beslenme adetleri bebeklikte başlatılmalı, bunun için çocuğa değişik tatta ek besinler yedirilerek çocuğun ileride yemek seçme veya tatlı şeyleri çok isteme gibi sorunları önlenebilir.

·  Bu dönemde çocuklar dört öğün beslenmeli, temel besin gruplarından (süt,sütlü gıdalar,etler,yumurta,tahıllar,sebze ve meyveler)yeterli ve dengeli bir şekilde verilmelidir

1,5 YAŞ (18 AY) ÇORBA TARİFLERİ

TARHANA ÇORBASI

3 Su bardağı su
2 Yemek kaşığı tarhana
1 Yemek kaşığı pirinç
1 Büyük boy domates
1 Yemek kaşığı soyola sıvı yağ, nane
1 Boy havuç,1 dilim balkabağı, bezelye hepsi karıştırılarak pişirilir

UNLU SEBZE ÇORBASI

1 Çorba kaşığı un
3 Su bardağı su
1 Adet domates
1 Adet kereviz
1 Adet havuç,1 dilim bal kabağı
Yarım çay bardağı bezelye
1 Çorba kaşığı soyola sıvı yağ
10 -15 adet taze fasulye
1 Adet yumurta
1 Yemek kaşığı un
2 Yemek kaşığı peynir

İRMİK ÇORBASI

3 Su bardağı su
2 Adet havuç,1/2 dilim balkabağı
1Adet domates
1 Çorba kaşığı pirinç
2 Çorba kaşığı soyola sıvı yağ
Pişir; inmeye yakın,2 çorba kaşığı irmik ilave et
(irmik çabuk pişer.)

UNLU MISIR ÇORBASI

3 Su bardağı su
1 Çorba kaşığı un
2 Çorba kaşığı mısır
1 Çorba kaşığı pirinç
1 Çorba kaşığı sıvı yağ

UNLU ETLİ SEBZE ÇORBASI

1 çorba kaşığı un kavrulur, üzerine 2 su bardağı et suyu eklenir. Daha sonra 50 gr. haşlanmış et eklenerek 2 adet sebze ile pişirilir. Sebze kombinasyonları aşağıdaki örneklerde verilmiştir.

  • havuç+bezelye
  • havuç+brokoli
  • havuç+domates+kabak
  • domates(cherry 8 adet)+bezelye 1 avuç

TAVUKLU UN ÇORBASI

1 çorba kaşığı un kavurulur. 2 su bardağı tavuk suyu, 2 çorba kaşığı kırmızı mercimek+1 adet havuç+2 adet domates eklenir. Daha sonra 100 gr. Tavuk göğüs eti ilavesiyle hazırlanır.

TÜRKİYE DE RAHİM AĞZI KANSERİ

TÜRKİYE DE RAHİM AĞZI KANSERİ HPV (Human papilloma virüs)

Yaşam şartlarında düzeltme, sağlık koşullarının iyileşmesi tıbbi gelişmeler gibi nedenlerle insanların yaşan süreleri uzamaktadır. Yaşam süresi uzadıkça çeşitli sağlık problerinin yanında kanser görülme riski ve sıklığı artmaktadır. Kadın ve erkek ölümleri arasın da kalp ve damar hastalıklarından sonra kanser ölümleri gelmektedir.

Türkiye de 1998 yılında en sık görülen ölüm nedenleri arasında birinci sırada %38 oranında kalp ve damar hastalıkları ikinci sırada %15 ile kanser hastalıkları gelmektedir. Gerçek anlamda toplumun tamamına yakınını kapsayan güvenilir bir kanser kayıt sistemi bulunmamaktadır. Ülkemizde 1982 yılında kanser bildirimi zorunlu hastalıklar listesine alınmış olmasına rağmen halen ülkemizdeki kanser sıklığı hakkında net bir bilgi sahibi değiliz.

Türkiye de gerçek anlamda toplumun tamamına yakının kapsayan kanser kayıt sisteminin olduğu tek il İzmir’dir. Bu verilere göre erkekler de kanser sıklığı kadınlara göre daha fazladır. Erkekler de sigara ile ilişkili olan akciğer, mesane, nefes borusu kanserleri ilk sırada gelmektedir. Kadınlarda meme %27.7, rahim %6.5, yumurtalık %6.4, rahim ağzı kanseri % 5.9 ile erkeklerde kanser yüz binde %157.5 kadınlar da ise yüz binde 94 oranında görülmektedir. Hacettepe üniversitesinde Ergünay ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada HPV pozitifliği %80 oranında belirlenmiştir. Bu hastalardan HPV16 %50, HPV18 %10.7, HPV53 %7.1 oranında saptanmıştır.

(BU BİLGİLER  PROF.DR.  ALİ AYHAN’IN EDİTÖRLÜĞÜNDEN ALINTIDIR)

SORULARLA RAHİM AĞZI KANSERİ

1-Serviks kanseri nedir ?  Rahim ağzı kanseridir.

2-Nedeni ?  Human papilloma (HPV) virüsüdür.

3-Diğer faktörler ?  Sigara, ileri yaş, kötü beslenme, sık partner değişimi, cinsel ilişkinin erken yaşta başlaması, sık doğum, aile öyküsü.

4-Doğum kontrol hapları rahim ağzı kanserini arttırır mı ?  Tartışmalı ama arttırabilir.

5-A, C, E, Vitaminleri beta karotenlerin (havuç ve turunçgiller vb.) rahim ağzı kanserini azaltır.

6-Rahim ağzı kanserinin belirtileri nedir ?  Erken dönemde belirtisi yoktur. Kontrollerde Pap smear testi ile tanı konabilir. İleri evrede kanama, akıntı, ağrı, düzensiz kanama şeklinde kendini gösterebilir.

7-En sık görüldüğü yaşlar ?  35-39 ve 60-64 yaşlarıdır.

8-Tedavisi nasıl yapılmaktadır ?  Cerrahi, kemoterapi, radyoterapi

9-Üreme çağındaki bir kadında rahim ağzı kanseri gelişirse ilerde çocuk olma şansı var mıdır ?  Özellikle erken evrelerde tanı konabilirse olabilir.

10-Tarama testleri en erken hangi yaşta başlatılmalıdır ?  21 yaş ve ilk cinsel ilişkiden sonraki ilk 3 yıl sonra başlatılması önerilmektedir. 70 yaşından sonra önceki 3 test temiz çıktıysa tarama sonlandırılabilir.

11-Adetli iken bu test yapılır mı ?  Kan bulaşması test kalitesini etkiliyeceğinden adetli iken test yapılmamalıdır.

12-Tarama testi öncesinde nelere dikkat edilmelidir ?  Kanama,vajinal enfeksiyon, son 24 saat içinde ilişki, ışın tedavisi, kimyasal maddeler, gebelik ve emzirme dönemleri test kalitesini etkileyebilir. Test öncesinde 2 günlük cinsel perhiz ve vajinal ilaç kullanılmaması önerilir. Doğumdan 6-8 hafta sonra test yapılabilir.

13-Serviks kanserinin sebebi olarak gösterilen HPV nasıl bulaşır ve belirtileri nelerdir ?  HPV özellikle cinsel yolla bulaşır. Cinsel bölgelerde ve servikste hiçbir bulgu vermeyebilir ve sessizce dokuda kalır. Bunun yanında siğil olarak bilinen görünümlere sebep olabilir, Siğil virüsün kanser yapıcı etkisi düşük riskli tipleri tarafından oluşturulur.

14-HPV için geliştirilmiş aşı var mı ?  HPV’nin etkilerinden korunmayı sağlayacak aşı vardır.

(PROF DR.FIRAT ORTAÇ BİLGİLERİNDEN ALINTIDIR)

YAŞLARA GÖRE OYUNCAK

0-3 AY ARASI
Bu aylarda bebek etrafı ile fazla ilgilenemediği için daha çok konuşarak ilgi gösterilir.Bebek sağ tarafına çok baktığı için renkli göresel oyuncaklar dönence ses çıkaran ışıklı oyuncaklar tercih edilir.Ebeveyn oyuncakları elinde tutarak bebeğin ilgisini çeker.

3-6 AY ARASI
Diş etleri kaşındığından ısırabileceği sert olmayan oyuncaklar hoşuna gider.Sesli oyuncaklar yumuşak melodili olmalıdır.Isırabileceği yumuşak renkli oyuncaklar olabilir.Uzun ipe bağlı vurabileceği;döndürebileceği yere atınca ses çıkaran nesneler olabilir.

6-9 AY ARASI
Neseneleri bütün parmaklarıyla kavrar,oyuncakları bir elinden diğerine geçirir.Topu atar,küçük hayvancıklar,oturmaya başladığında oyun parkı alınabilir.Basmalı,çevirmeli,itmeli oyuncaklar,kumaş kitaplar işe yarar.

9-12 AY ARASI
Ses çıkaran arabalar,ses çıkaran,hayvanlar,bebekler.Kitaplarından insan ve hayvan figürleri tanıtılabilir.

12-15 AY ARASI
Yürüme alıştırmaları,itebileceği,çekebileceği arabalar,üzerine binebileceği oyuncaklar.

15-18 AY ARASI
Bisiklet ve tekerlekli oyuncaklar.Mutfak,bahçe,marangoz takımları,buz kabı,tuşlu oyuncaklar.

18-24 AY ARASI
Lego,yapboz kum havuzları,kaydırak,çadır,küçük ev,inşaat oyuncakları,küçük hikaye kitapları okunup anlayabilir,beraber oyunlar ilgisini çeker bu nedenle sabırla çadır içinde ,ev içinde birlikte oyunlar oynanır.

24 AY
Boya,hamur daha çok karalamak bulamak amacı ile kullanılır.Alfabe blokları çok basit sayı harf oyuncakları ile eğitici duruma geçiş sağlar.Winnie The Pooh gibi bilindik karakterlerin maskeleri kullanılır.Bowling,konuşan bebek kumandalı araba dikkatlerini çeker.

3 YAŞ
Artık eğitim araçları kullanılır.Yap boz,boyamanın her türlüsü,okuma kitapları,organ,hayvan,çevre,aile,okulu tanıtan kitaplar,soft çizgi filmler.Hayatınız bu aşamada kurtuluyor.Artık ısrarla eteğinizde dolaşma dönemi bitti.Yaşasın.

ÇOCUĞUNUZ İÇİN BOĞMACA AŞISI OLURMUSUNUZ ?

Uzm.Dr.Zermine Büyükkeçeçi soruyor: Çocuğunuz için Boğmaca Aşısı olur musunuz?

Boğmaca (Bordettella Pertusis) ile bulaşan bakteri hastalığıdır.Boğmaca nezle benzeri belirtilerle başlar, öksürük, havale ile devam eder.Öksürükler arasında karekteristik nefes alma, uzamış nefes sesi sonrasında kusma olur.Belirtiler haftalar, aylar, sürebilir.

6 aylık küçük bebeklerde tablo siliktir, kusma hıçkırık, öksürük ve apne (nefes durması)olabilir.Çocuklarda klasik boğmacanın süresi 6-10 haftadır.Boğmaca geçiren erişkinlerde süre 10 hafta yada daha uzun sürer.

Boğmaca bebeklerde (pnömoni zatürre) %22, havale %2, beyin tutulumu%0.5 oranında olabilir.1990 – 1999’daki bebek ölümlerinin 2 ay’ın altında % 1-2, 2-11 aylık bebeklerde %5 tir.Nadiren daha ileri yaşlarda altta yatan nedene bağlı ölüm görülmektedir.

Refr: American Academy of Pediatrics (RED BOOK Sayfa 249)

Dünya sağlık örgütü verilerine göre tüm dünyada her yıl 50 milyon boğmaca vakası görülmektedir, ve toplam 300 bin kişi boğmaca nedeniyle hayatını kaybetmektedir.Boğmaca hastalığının geçirilmesi ömür boyu koruyuculuk sağlamamaktadır.

Türkiyede’ki Veriler

0 – 16 yaş grubunda Ankara %16.9
Samsun – Antalya – Diyarbakır 6ay – 60 yaş arasında %12.5
Doğu illerimizde %30.1 oranında ölümler bildirilmiştir.
Ergenlik dönemindeki aşılanma türkiye’de %80 oranında olduğu bildirilmiştir.Aşılanma sonrasında boğmaca’ya karşı
korunma 6 yıl, hastalık aktif geçirilmiş ise 15 yıl korunuyor.En sık aşılanma sonrası hastalık görülme yaşı 10 – 19 yaşlar.

Boğmaca Aşısı ne kadar güvenilirdir?

Cevap: Difteri, tetanoz, boğmaca aşısına karşı ciddi reaksiyon söz konusu değildir.Aşıdan sonra görülen reaksiyonlar aşının yapıldığı yerde kızarıklık, şişlik, ağrı, muhtemel reaksiyon, hafif ateş, iştahsızlık, yorgunluk ve kusmadır.Bu reaksiyonlar aşının 4 ve 5 dozlarından sonra görülmektedir.

Difteri, tetanoz, boğmaca ne kadar etkin bir aşıdır?

Cevap : Aselüler difteri, tetanoz, boğmaca aşıları 3. – 4. dozlardan sonra %80-85 bağışıklama sağlamaktadır.Elde edilen bağışıklık 5-6 yıl duruma göre nadiren 10 yıl sürmektedir.

Boğmaca aşısı Boğmaca hastalığına neden olur mu?

Cevap : Hayır
Son aşılama 10 yıl önce yapılmış ise Anne, Baba, Bakıcı, Amca, Hala, Abla, Ağabey, yenidoğan ve aşılar tamamlanmamış bebeğe bulaşıcılıkları Anne %37 Baba %20 Hala, teyze, abla, Ağabey %18

Aşılama Takvimi

2. 4. 6. 18. Aylarda difteri, boğmaca, tetanoz ve polio (ıpv inaktif polio) karma aşı olarak yapılır.5. doz ülkemizde 6 yaşında uygulanmaktadır.3. dozdan sonra bebekte koruyuculuk başlıyor.

ACIP (Bağışıklama uygulamaları Danışma komitesi) tarafından önerilen hatırlatma dozları 11-12 yaşlarında tek doz DBT (Difteri,Boğmaca,Tetanoz) üzerinden 10 yıl geçmiş ise (19 – 64 yaş) tek doz aşılama önerilmektedir.Bu aşılamaya KOZA stratejisi denilmektedir.

1 yaş altı bebeklerle teması olan kişilerde aşılama (Global Pertusis Girişimi)GPI 17 ülkeden 37 uzmanın oluşturduğu komite.

Anne, baba, bakıcı, kardeşler Hamilelerde aşılama 2. 3. trimester gebeliğin 2. 3. evresinde seyredilmiş azaltılmış difteri, azaltılmış tetanoz, önerilmektedir.

Hazırlayan: Uzm.Dr Zermine Büyükkeçeçi

Kaynaklar: CDC Q and A for diseases and vaccine
WHO : travel health 2005

BURUN KANAMASI NEDENLERİ

  • Kiesselbach üçgeni (Burnun ön kısmındaki damar ağı)
  • Sık neden (Hassas zaman zaman kanar, basmakla durur.)
  • Burun karıştırma.
  • Aspirin kullanımı,
  • Yabancı cisim kaçmış, annenin bilgisi yok.
  • Çok kuru hava.
  • Sık tekrarlayan nezle, allerjik rinit.
  • Sık kullanılan burun spreyleri.
  • Sık allerjik rinit nedeni ile uzun sık süreli kortizonlu sprey kullanımı.
  • Boğmaca ve allerjik öksürüklerde
  • Migren ( çocukluk çağı migreni)
  • Gastro ösephoigial reflü
  • Von willebran hastalığı (Exama – Igm eksikliği)

TUVALET EĞİTİMİ

Tuvalet eğitimi bir çocuğun hayatındaki en önemli gelişim basamaklarından biridir. Bu dönem, çocuğun bedensel olarak yapabileceklerini, çevresindekilerle ilişkilerini ve baskılara nasıl karşı koyacağını ve nasıl değiştirebileceğini anladığı, keşfettiği dönemdir.

TUVALET EĞİTİMİ İLE İLGİLİ İLKELER

    • Tuvalet eğitimi için acele etmeyin. Çocuk 24. ayını (2 yaş) doldurmuş ise tuvaleti kullanabileceği sinyali veriyorsa..
    • Eğitim sürecinde acele etmeyin. Çok sakin olun.
    • Ebeveyn – çocuk çatışması yaratmayın.
    • Çocuk olumsuz tepki gösteriyorsa hemen vazgeçin.
    • Baskı yapmayın, bağırmayın, cezalandırmayın, korkutmayın.
    • Başarı onun başarısıdır, sizin değil.
    • Tuvalet alışkanlığında geriye dönüşler olabilir ve normaldir. Paniklemeyin.

ÇOCUK TARAFINDAN VERİLEN EĞİTİM SİNYALLERİ

    • Çocuk taklit yapabilmeli.
    • Çocuk eşyaları düzenli yerine koyabilmeli.
    • Komutları düzgün yapabilmeli
    • Gerçek HAYIR demeyi öğrenmeli.
    • Dengede yürüyebilmeli, rahat oturup kalkmalı.
    • Tuvalete gitme ve ihtiyacını net belirtmeli.
    • Basit giysileri kendisi çıkarıp giyebilmeli.

İşte o zaman hazır demektir.

A.Ü.Tıp Fakültesi Prof.Dr.İlgi Ertem

EK BESİNE GEÇİŞTE ÖNEMLİ NOKTALAR

  • İlk kez verilecek besinler haftada 1 çeşit verilir.
  • Ek besin tek öğün olarak başlanır. Hafta geçtikten sonra 2.öğün verilir.
  • İlk verilecek besin açken verilir
  • Bebek almaz ise 4 – 5 gün mola verip sonra tekrar deneyin.
  • Tüm besinleri kaşıkla verilmelidir.
  • Hazır besinler oda ısısında fazla bekletilmemeli.
  • Aşırı lifli besinler 12. Aydan sonra verilmeli.
  • Tuz – baharat kullanılmamalı. Nane hariç.
  • Turunç, yumurta, ekmek, et, balık, tavuk, asla ilk besin olmamalı.
  • Patlıcan’da nikotin vardır ve pek yararı yoktur..
  • Eklemeleri tek tek yapın.
  • Allerji yapan yiyecekler ( kivi – portakal- ceviz – çilek – yumurta beyazı gibi ) dikkatli kullanılmalıdır.
  • Her yeni yiyecek 1 hafta ara ile verilmelidir.